Uzayda bir anlığına korumasız kalmak, filmlerdeki gibi dramatik bir patlamaya yol açmaz; ancak insan vücudu için son derece hızlı ve kritik bir baskı kaybı anlamına gelir. NASA uzay giysisi mühendisi Amy Ross'un da vurguladığı gibi, uzay insanı yaşatmak için tasarlanmış bir ortam değildir.
İlk saniyelerde neler olur?
Vakum koşullarında vücut içindeki gazlar genişlemeye başlar. Akciğerlerden hava hızla dışarı çekilirken, sindirim sistemi ve diğer boşluklardaki gazlar da hacim kazanır. Bu sırada cilt ve dokular güçlü kaldığı için beden dağılmaz; fakat akciğer hasarı ve doku gerilimi riski hızla artar.
En önemli tehlikelerden biri, nefes tutmaktır. Bu refleks, havanın kan dolaşımına doğru itilmesine ve akciğerlerde ciddi basınca neden olabilir. NASA'nın tıbbi kılavuzları, bu nedenle ani basınç kaybında nefesin tutulmaması gerektiğini belirtiyor.
Vücut sıvıları neden etkilenir?
Basınç düştükçe sıvıların kaynama noktası da azalır. Armstrong sınırının ötesinde, gözyaşı, tükürük ve ağız içindeki nem gibi açıkta kalan sıvılar buharlaşmaya başlayabilir. Bu süreç ebullism olarak bilinir. Kan ise damarların içindeki basınç sayesinde hemen kaynamaz.
NASA'nın geçmiş vakum testleri, bu sürecin ne kadar hızlı gelişebileceğini gösterdi. 1966'da bir test sırasında Jim LeBlanc yaklaşık 14 saniye boyunca bilinçli kaldı; bu süre, insan bedeninin basınç kaybına ne kadar kısa sürede tepki verdiğini ortaya koydu.
Soğuk da anında öldürmez
Uzay çok soğuk olsa da, ısı kaybı sanıldığı kadar hızlı gerçekleşmez. Çünkü vakumda hava olmadığı için ısı iletimi ve taşınımı yoktur; beden esas olarak radyasyonla ısı kaybeder. Yani kişi bir anda donmaz. Buna karşın, açıkta kalan yüzeylerde kuruma ve tahriş görülebilir.
Bilimsel veriler, kısa sürede basınç geri kazandırılırsa hayatta kalma şansının bulunduğunu gösteriyor. Bu da uzay görevlerinde basınçlı yaşam sistemlerinin ve koruyucu ekipmanın neden vazgeçilmez olduğunu net biçimde ortaya koyuyor. Gelecekte bu bilgiler, daha güvenli uzay araçları ve insanlı keşif teknolojileri için temel olmaya devam edecek.
