Bir yıldızın ışığından uzakta, yıldızlararası boşlukta dolaşan gezegenlerin uyduları da yaşama elverişli koşullar sunabilir. Yeni bir modelleme çalışması, başıboş bir gezegenin çevresindeki bazı uyduların, iç ısıları ve yoğun hidrojen atmosferleri sayesinde milyarlarca yıl boyunca sıvı suyu koruyabileceğini ortaya koyuyor.
Isı kaynağı yıldız değil, gelgit kuvvetleri
Bir gezegen yıldız sisteminden fırlatıldığında, uydusunun yörüngesi uzayıp şekil değiştirebilir. Gezegenin çekim gücü, uyduyu yörüngesi boyunca tekrar tekrar esnetip sıkıştırır. Gelgit ısınması adı verilen bu süreç, uydunun iç kısmında ısı üretir. Jüpiter'in volkanik açıdan etkin uydusu Io, bu etkinin Güneş Sistemi'ndeki bilinen örneklerinden biridir.
Önceki modeller, karbondioksit atmosferinin bu ısıyı tutabileceğini öne sürmüştü. Ancak aşırı soğuk koşullarda karbondioksit yoğunlaşıp atmosferden ayrılabilir. Yeni çalışma bu olasılığı incelemek için hidrojen ağırlıklı atmosferleri değerlendirdi. Yüksek basınçta hidrojen, kızılötesi ışınımı soğurarak ısı kaybını azaltabiliyor.
Modellemede milyarlarca yıllık olasılık
Araştırmacılar, Jüpiter benzeri başıboş bir gezegenin çevresindeki Dünya kütlesinde bir uyduyu modelledi. Atmosfer hesaplamalarında HELIOS ışınım aktarım kodu ile GGchem kimya modelinden yararlanıldı. En yoğun atmosfer senaryosunda, basıncın Dünya yüzeyindekinin yaklaşık 100 katına çıktığı koşullarda, yüzey sıcaklıkları 4,3 milyar yıla kadar sıvı suya uygun aralıkta kalabildi.
Simüle edilen 6.945 uydunun yüzde 43'ü, belirli bir 100 barlık atmosfer senaryosunda evriminin bir aşamasında sıvı suya elverişli sıcaklıklara ulaştı. Bu oran gerçek uyduların yaşanabilirliğine dair bir tahmin değil, yalnızca modeldeki sonuçlardan biri.
Çalışma, gelgitlerin oluşturabileceği ısı ve su seviyelerindeki değişimlerin, yaşamın başlangıcıyla ilişkilendirilen bazı kimyasal süreçlere katkı sunabileceğini de tartışıyor. Ancak bu, yaşamın ya da RNA'nın böyle bir uyduda oluştuğunun gösterildiği anlamına gelmiyor. Atmosferin nasıl oluştuğu ve bulutların sıcaklık üzerindeki etkisi gibi konular da belirsizliğini koruyor.
Bu modeller, yaşama elverişli ortamların yalnızca yıldız ışığı alan gezegenlerle sınırlı olmayabileceğine işaret ediyor. Gelecekteki gözlemler, yıldızsız sistemlerdeki uyduların yaşam arayışındaki yerini daha net ortaya koyabilir.
